Рубрика: Պատմություն

Պատմություն Տն.Աշ

ՀԻՍՈՒՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ – ՎԱԹՍՈՒՆԵՐԿՈՒԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Թվարկել I-III դարերի հայոց պատմության կարևորագույն իրադարձությունները: Իրադարձությունների ընտրությունը հիմնավորել;
1.Հայ ժողովրդի համառ դիմադրությունը Հռոմեական դրածոներին` օտարազգի արքաներին:
Ես ընտրել այս, որովհետև մ. թ. արշալույսը դարձավ Արտաշեսյան թագավորական տոհմի մայրամուտը: Եվ մի քանի տասնամյակ հարևան մեծ ու անկուշտ դրածոներն էին, որ ուզում էին լցնել Հայկական գահի դատարկությունը: Դրա մեջ մեծ եռանդ ունեին Հռոմեական տիրակալները, որոնց դավերով Հայաստանը կորցրել էր իր քաղաքական ու տնտեսական երբեմնի հզորությունը: Հայ ժողովուրդը չէր կարող մոռանալ կատարվածը, և պատահական չէր այն համառ դիմադրությունը, որ ցուցյ էր տրվում Հռոմի դրածոներին` ինչ տոհմի ու ազգության էլ նրանք պատկանէին:
2. Արշակունյանց արքայատոհմի հաստատվելը Հայոց գահին:
Ես ընտրել եմ այս, քանի որ Հռոմի դեմ անընդհատ պայքարում էին հայերը նրանք այդ պատճառով բարեկամություն կնքեցին հարևան Պարթևական տերության հետ: Եվ հայրեը իրենց թիկունքում ունենալով հզորացած Իրանը իրենց պատնեշեց Հռոմեական կայսրությունից և հիմք ստեղծեց Արշակունյանց տոհմի ժառանգ Տրդատի օգնությամբ վերականգնել սեփական թագավորությունը, որը նրանց հաջողվեց:
3. Հռանդեայի պայմանագիր կնքելը
Ես ընտրել եմ այս, որովհետև 63թ.-ին Հռոմը Հռանդեայում կրած պարտությունից հետո արևելքի հրամանատար է նշանակում Կորբուլոնին պատերազմելու և հաշտության բանակչություններ վարելու լիազորությանբ: 64թ.-ին Հռոմեական և հայ պարթևական հրամանատարության միջև կնքվում է այս պայմանագիրը: Պայմանագիրը կնքվում է Հռոմեական բանակի պարտության վայրում` Հռնդայում: Այս պայմանագրով Տրդատը ճանաչվել է հայոց թագավոր, վերականգնվել է Մեծ Հայքի նախկին սահմանները և ինքնուրույնությունը, հռոմեական և պարթևական զորքերը հեռացվել են Հայաստանից, Տրդատը պարտավորվել է մեկնել Հռոմ և թագ ստանալ Ներոնից:
4. Արտաշատի վերականգնումը Ներոնի կողմից արված նվիրատվությունով:
Սա ևս կարևոր իրադարձություն էր, որովհետև գոռոզ կայսրը, որը հանձինս Հայաստանի ցանկանում էր տեսնել Հռոմի պրովինցիա, մեծ շուգով դիմավորեց պարթև Արշակունի գահատոհմի ժառանգին` Հայոց արքա Տրդատին: Նա ևս մեծ տոնակատարություն կազմակերպեց և Հայոց Արտաշատ մայրաքաղաքը, որը ավերել էին Հռոմեական զինվորները վերականգնելու համար նվիրեց 50 միլիոն դինար: Այդ փողով Արտաշատ մայրաքաղաքը դարձավ ավելի գեղեցիկ ու շքեղ:
5. Մծբինի պայմանագիրը:
Ես ընտրել եմ այս, քանի որ ըստ այս պայմանագրի Հայստանը պիտի ազատվեր իր նոր տիրակալներինց`Պարսկաստանից: 297թ.-ին պարթև Ներսեհ արքայից-արքայի բանակը գլխվին ջարդվեց: Ինքը վիրավոր գերի ընկավ: Հուսահատ Սասանյան թագավորն շտապեց Մծբինում հաշտության դաշինք կնքել, որի շնորհիվ ուղիղ 40 տարի Հայաստանը պիտի վայլեր խաղաղության դաշինքը: 

2.Համեմատել մ. թ. ա. II-I և մ. թ. I-III դարերի հայկական իրականությունները:

3.Վերլուծել անհատի դերը պատմության մեջ որևէ պետական կամ մշակութային գործչի օրինակով:
Ինձ համար պատմության մեջ փոփոխություն մցրած և ընթացքը փոխած շատ մեծեր կան, բայց բոլորից շատ ես գտնում եմ, որ հայոց պատմության մեջ ամենագլխավորը և զորավորը դա Տիգրան II Մեծն էր: Ըստ իս նա նշանավոր էր նրանով, որ Տիգրան Մեծի օրոք մենք ունեինք Միջերկրական ծովից մինչև Կասմից ծովն ընկած հայրենիք: Տիգրանն էր, որ միավորեց բոլոր Հայկական հողերը: Նա ավարտեց պապի` Արտաշեսի սկսված և անավարտ թողած գործը: Իզուր չէ, որ նրա մասին գրեցին ու դեռ գրվում են օտարերկրյա հեղինակների կողմից օպերաներ և վեպեր: Ք. ա. 95թ.-ին հայկական գահ բարձացած Հայաստանի ամենանշանավոր պատմական դեմքերից մեկն էր Տիգրան Մեծը: Տիգրան II-ը մինչև գահ բարձրանալը պատանտ էր պարթևների մոտ: Նա սահմանակից գավառներից 70 հովիտ պարթևներին զիճելով ազատվում է պատանտությունից և վերադառնալով հայրենիք 45 տարեկանում դառնում է թագավոր: Նրա օրոք երկիրը հասնում է իր քաղաքական հզորության ամենաբարձր կետին և դառնում առաջավոր Ասիայի հզոր տերություններից մեկը: Նա պետական-վարչական ու ռազմական բացառիկ ունակություններ ունեցող դիվանագիտական հմտությամբ օշտված տաղանդավոր և եռանդուն զորավար-միապետներից մեկն էր: Նա շուտով դառնում է արևելքի խոշոռ նվաճողներից ու դաժան բռնապետներից մեկը: Նա նախ զարգացնում է բանակը օգտագործելով հայ ստրկատիրական ավագանին, երկրի տնտեսական հնարավորությունները, կոտակված պաշարները կարողանում է կարճ ժամանակամիւջոցում ստեղծել ժամանակի մեծ և ուժեղ բանակենրից մեկը: Նրա օրոք բանակում հետևակ կռվողները-դարձան ձիավոր: Երբ բանակը մի ետղ էր հավաքվում նրանց վահանակների ու զենքերի փայլատակումից բախչում էր թշնամին: Հայաստանի հզորացման մեջ նրա օրոք կարևոր դեր խաղաց հայ ժողովրդի կազմավորման գործընթացի ավարտումը և հայկական հողերի միավորումը մի միասնական պետությաքն կազմի մեջ: Իմ կարծիքով տիգրանը կարողացավ հասնել մեծ հաջողությունների և որոշակի փոփոխություններ մցնել պատմության մեջ, որովհետև նա լավ էր հասկանում, որ երկրի ուժը ոչ միայն ժողովրդի միավորումն էր, այլև ամրապնդումը կենտրոնական իշխանության ներքո: Նա համախմբվում էր միևնույն լեզվով խոսող մարտիկների վստահելի մադրկանց և ուներ համախմբված կայուն ու մարտունակ բանակ: Քանի որ մենք գիտենք, որ բանակի կազմավորումով ավարտվում է պետության կառուցումը: Տիգրանը կարողացավ բանակաշինությամբ հետագայում 25 տարվա նվաճումներով ստեղծել հզոր պետություն: Նա նաև շինարար արքա էր: Զգալով, որ այդ հզոր երկրի մայրաքաղաք Արտաշատը մնացել էր հյուսիսում, իսկ Անտիոկը, որտեղ նստած էր իրնքը դուրս էր երկրից, ոորոշեց կառուցել նոր մայրաքաղաք` Տիգրանակերտը, որը կառուցեց Աղձնիք նահանգում, որտեղ ինքն օծվել էր թագավոր: Ռազմական բռնի ուժով ստեղծավ այս պետությունը պահելու համար Տիգրանը ստեղծեց փոխարքայություններ, որտեղ կառավարում էին իրեն հարազատ մարդիկ: Տաղանդավոր դիվանագետ, պետական և ռազմական գործիչ Տիգրան II մեծի 40-ամյա կառավարման տարիները <<95-ից 55>> նշանավորվել են Հայաստանի աննախադեպ ռազմաքաղաքական, տնտեսական և մաշակույթային վերելքով, Հայկական պետության միջազգային դերի և հեղինակության բարձրացմամբ: Մեծ Հայքի հպատակ ու դաշնակից երկրներից` Պարթև Արշակունիները արքայից-արքա տիտղոսը զիճեցին Հայոց թագավորին և նրա ժառանգներին: Նրա խելամիտ քայլով Մեծ Հայքը պահպանեց իր տարածքները, ժողովուրդը փրկվեց կորժանումից և շարունակեց խաղաղ ապրել: Սա ցույց է տալիս Տիգրանի մեծ դիվանագետ լինելը, իսկ Տիգրանի հարգված և ճանաչված լինելու մասին խոսում է այն փաստը, որ հռոմը գերադասեց պայմանագիր կնքել ծերունի հոր, քան թե երիտասարդ որդու հետ: Կարդալով Տիգրանի թե’ նվաճումենրը, և թե’ բոլոր քայլերը գտնում եմ, որ նա ժամանակի հզորներից մեկն էր հավասար Մակեդոնացուն, Կեսարին և հետագայում պատմության մեջ իրենց ուրույն տեղը ուենցած այն մեծերին, որոնց շնորհիվ երկրները ունեցել են, որոշակի դիրք և հզորություն պատմության մեջ: 

4.Ուսումնա-հետազոտական աշխատանքների թեմաները՝ «Հռոմեական պատմության առանձնահատկություն՝ եռապետություններ», «Հին աշխարհի կայսրությունները», «Հռոմեական կայսրեր. հանճարեղ և հիվանդ», «Ստրուկների պայքարի գագաթնակետը. Սպարտակի ապստամբությունը», «Կրոնը Հին աշխարհում», «Քրիստոնեության ակունքները և առաքյալները», «Հին Հռոմի ճարտարապետությունը և շինարարական տեխնոլոգիաները», «Վերգիլիոսը և նրա «Էնեական» պոեմը», «Քվինտոս Հորացիոս Փլակոս. Հռոմեական գրականության գագաթներից մեկը», «Ճարտասանական արվեստն անտիկ աշխարհում», «Պլինիոս Ավագ. Հանրագիտակ գիտնականը», «Պարթև Արշակունիները հայոց գահին», «III դարի հայ-պարսկական պատերազմները», «Տրդատ և Գրիգոր. առասպել և իրականություն»

Реклама
Рубрика: Պատմություն

Հետազոտական աշխատանք

«Տիգրան Մեծ. կայսրապաշտությունից հայրենապաշտություն»

Մ.թ.ա. 140թ. ծնված Տիգրան Մեծը (հայտնի նաեւ որպես Տիգրան Բ)՝ հայոց թագավորի որդին, մինչեւ քառասունհինգ տարեկան պատանդ է պահվել Պարթեւական տերության արքայի մոտ։ Հոր մահից հետո նա, որպես փրկագին վճարելով «Յոթանասուն հովիտները», ազատ է արձակվում եւ վերադառնում Հայաստան իր օրինական գահը զբաղեցնելու, ինչից հետո անմիջապես անցնում է Հին աշխարհը վերաձեւելուն։ Հաջող դաշինքների եւ սրատես քաղաքականության շնորհիվ՝ նա հզորանում է, որն ապա գործի է դնում Մեծ Հայքի տարածքն ընդարձակելու համար։ Տիրելով Կասպից ծովից մինչեւ Միջերկրական ծովը ձգվող մի լայնարձակ երկրատարածքի՝ նա պարթեւներից խլում է «Արքայից արքա» տիտղոսը եւ այդուհետ ամենուր հանրությանը երեւում միայն չորս հպատակ արքաների ուղեկցությամբ։

Նրա հզորանալն աստիճանաբար սկսում է անհանգստացնել Հռոմին՝ ժամանակի հզորագույն կայսրությանը։ Մի շարք ճակատամարտերի ու ձգձգվող պատերազմական դրության հետեւանքով Տիգրանն ի վերջո պարտություն է կրում հռոմեական մեծ զորավար Պոմպեոսից, սակայն, այնուամենայնիվ, պահպանում է հռոմեացի ժամանակակիցների հարգանքը եւ մինչեւ մահը շարունակում կառավարել Հայքը՝ գահը փոխանցելով որդուն՝ Արտավազդին։

Հետաքրքիր փաստ

Իր պատկերը կրող դրամների վրա Տիգրան Մեծի թագին պատկերված է մի աստղ, որն ըստ ենթադրությունների՝ ոչ այլ ինչ է, քան Հալլեի գիսավորը, որը երեւացել էր նրա գահակալության ընթացքում։

Рубрика: Պատմություն

Հետազոտական աշխատանք

«Տրդատ և Գրիգոր. առասպել և իրականություն»
Տրդատ Գ-ն սկզբում թշնամանքով էր վերաբերվում քրիստոնյաներին: Հալածանքների ենթարկվեց անգամ նրա մերձավորներից Գրիգոր Պարթևը, որը հրաժարվել էր պսակներ դնել Անահիտ աստվածուհու արձանին:

Նա կտտանքների ենթարկվեց և նետվեց Խոր Վիրապի արքունի բանտ, որտեղ մնաց 15 տարի: Գրիգոր Պարթևի բանտարկության 13-րդ տարում Հայաստան եկան քրիստոնեության քարոզիչ Հռիփսիմյանց կույսերը՝ Հռիփսիմեն, Գայանեն և նրանց ընկերուհիները: Այս տարիների ընթացքում քրիստոնյաների նկատմամբ Հայոց թագավորի վերաբերմունքն աստիճանաբար մեղմացել էր: Սակայն, Դիոկղետիանոս կայսեր պահանջով Հայոց թագավորն ստիպված եղավ հալածել Հռոմից Հայաստան փախած Հռիփսիմյանց կույսերին, որոնց մեծ մասը զոհ գնաց դրան: Սակայն Հռիփսիմյանց կույսերի նահատակության տարում Գրիգոր Պարթևն ազատվեց Խոր Վիրապի բանտից, իսկ քրիստոնյաները դադարեցին հալածվել:

Տրդատ արքան արդեն մտմտում էր քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու մասին: Ազատություն ստացած Գրիգորին թույլ տրվեց Վաղարշապատում Հռիփսիմյանց կույսերի նահատակության վայրերում մատուռներ հիմնել, որոնց վրա VII դ. նրանց անուններով եկեղեցիներ կառուցվեցին:

 

Ստրուկների պայքարի գագաթնակետը. Սպարտակի ապստամբությունը

 

Սպարտակը գլադիատոր էր հին Հռոմում, ծնվել էր Մ․ Թ․ Ա․ 109թ-ին Ապպենինյան թերակղզում։ Նա թագավորական ընտանիքից էր, և հռոմեացիները նրան գերավարել էին և դարձրել գլադիատոր։ Այդ պատճառով էլ նա ըմբոստ էր։
Գլադիատորները այն ստրուկներն էին, որոնց իրար հետ կռվեցում էին (երբեմն էլ կենդանիների)։ Նրանց կռվելիս վերևում նստած կայրերը նայում էին ու հաճույք ստանում։ Ըստ երևույթին, այդ սովորույթը փոխ էին առել իրենց նախնիներից՝ էտրուկսներից։ Կաին հատուկ բանտ-դպրոցներ, որտեղ սովորեցնում էին գլադիատորներին՝ որպեզի դառնան ճարպիկ  ու ուժեղ։ Նրանց կռվեցնում էին անֆիթատրոններում (օրինակ՝ Կոլիզեումում) և կռվի ժամանակ նրանց ոչ միայն կայսրն էր դիտում, այլ ուրիշ հարուստներ և պաշտոնյաներ։
Մ. Թ. Ա. 74 թվականին Սպարտակի գլխավորությամբ մոտ 70 ստրուկ փախել է Կապուա քաղաքի գլադիատորների բանտ-դպրոցից և թաքնվել Վեզուվ լեռան վրա: Ապստամբների ջոկատը համալրելով փախստական ստրուկներով` Սպարտակը հետագայում ստեղծել է ավելի քան 70-հզ-անոց կազմակերպված բանակ: 
Մ. Թ. Ա. 72 թ-ին ապստամբները ջախջախել են առանձին գործող կոնսուլական 2 բանակ: Այնուհետև Սպարտակն Ադրիատիկ ծովի ափով շարժվեց հյուսիս՝ ըստ երևույթին նպատակ ունենալով ապստամբած ստրուկներին դուրս բերել Հռոմից: Մուտինայի ճակատամարտում պրոկոնսուլ Կասսիոսի զորքին պարտության մատնելուց հետո շարժվել է հարավ:
Հռոմում Սպարտակի դեմ պայքարելու համար հավաքվել էր 6 նոր լեգեոն, հրամանատար էր նշանակվել հայտնի զորավար Մարկոս Կրասոսը, որը հետապնդել էր Սպարտաի խմբին՝ առանց մարտի: Սպարտակը պայմանավորվել էր կիլիկեցի ծովահենների հետ՝ նավեր վարձակալելու և Սիցիլիա տեղափոխվելու մասին: Սակայն երբ ապստամբները հասել են Մեսինայի նեղուց, ծովահենները դավաճանել էին Սպարտակին ու մատնել նրանց հռոմեացիներին:
Սենատը Սպարտակի դեմ է ուղարկել նաև Հռոմից վերադարձող Գնեոս Պոմպեոսի բանակը և Թրակիայից եկած Մարկոս Լուկուլլոսի ջոկատը: Հռոմեական բանակների միավորումը կանխելու համար Սպարտակը շարժվել է Կրասոսի դեմ:
Մ. թ. ա. 71 թ-ի գարնանը տեղի ունեցած վճռական ճակատամարտում Սպարտակի շուրջ 60-հզ-անոց բանակը ջախջախվել է: Մոտ 6 հզ. ապստամբների էլ հռոմեացիները շրջապատել էին Կապուտա–Հռոմ ճանապարհին: Այդ մարտում զոհվել է նաև Սպարտակը:
Սպարտակի ղեկավարած ապստամբությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել համաշխարհային մշակույթի վրա։
Рубрика: Պատմություն

Պատմություն մայիս ամսվա դաս. աշ.

ՀԻՍՈՒՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴ – ՀԻՍՈՒՆՉՈՐՍԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը` 02-05.05

Պատմեք Հին Հռոմում հանրապետական կարգի ճգնաժամի և կայսրության ժամանակաշրջանի մասին;

Հռոմեական հանրապետության միջին խավը  կազմում էին գյուղացիները:Որոնք զբաղվում էին հողագործությամբ: Նրանց արհեստները և առևտուրը զարգացած չէին,սակայն նվաճումների արդյունքում նրանց  հասարակական պատկերն փոխվեց,մեծ թվով ռազմագերիներ բերեցին: Գյուղացիները քանակապես քչացան և նրանք նաև զինվորներ էին, որոնք պատերազմում զոհվելով՝ տուժվում էր հողագործությունը:Որոնք կենդանի էին մնում հեռանում էին հռոմ: Նրանք ապրում էին պետության տված նպաստով:Ավագանին նվաճումներից օգուտ քաղելով, իհաշիվ քայքայված գյուղացիներին ստեղցեծ խոշոր կալվածքներ:Իշխանությունը անցավ ծերակույտի և Ավագանու ձերքը:Բանակի մարտունակությունը ընկավ և պետք էր մտածել նոր բանակի մասին:Ճգնաժամից դուրս գալու առաջին քայլը կատարեցին Գրաքոս եղբայրները՝ Տիտերիոսը և Գայոսը: Նրանք ծրագիր մշակեցին վերադարձնել անցյալը,նրանք հողատարածքներ հատկացրեցին յուրանքաչուր մարդու,ով կկամենար:Իտայլաի բոլոր դաշնակիցներին տվեցին հռոմեական քաղաքացու իրավունք:Ծերակույտն ու ավագանին զինված ընդհարում ունեցան նրանց դեմ և շատ մարդիկ զոհվեցին: Եղբայրներն զոհվեցին մարտում,բայց դա ապարդյուն չանցավ ,քանի որ կարողացան վերականգնել միջին գյուղացիությունը:Երկրորդ դարի վերջին բանակն դարձավ արհեստավարժ: Կոռնելիոս Սուլլոն նույնպես  փորցեց ճգնաժամն հաղթահարել :Սուլլաից հետո դրությունը սրվեց:Այնտեղ ստրուկներին հրամայված էր ամենածանր աշխատանքը, նրանք ապրում էին շատ վատ պայմաններում:Նրանք ապստամբություն կազմակերպեցին:Այդ ապստամբություններից ամենամեծի ղեկավարը Սպարտակն էր:Նրանք գլադիատորներ էին ,որոնք մարտնչում էին կրկեսում միմյանց դեմ: Հռոմեացիները միայն ուժերի գերլարումով կարողացան ապստամբներին կոտորել իսկ գերի ընկածներին խաչեցին:Այդ ժամանակ Գնեոս Պոմպեոսը,Հուլիոս Կեսարը,Մարկոս Կրասոսը ցանկանում էին երկրեում գերիշխանություն հաստատել:Դա առաջին եռապետությունն էր,սակայն Ք.ա 53 թ Կրասոսը զոհվեց պարթևների դեմ պատերազմում:Պոմպեոսի և Կեսարի հարաբերությունները լարված էին,նրանք ձգտում էին մենիշխանության:Ք ա 49 թ Կեսարը պատերազմ սկսեց,որի ժամանակ մահացավ Պոմպեսը:Ք ա 44 թ Ծերակույտի կողմից դավադրություն կազմակերպվեց և դահլիճում սպանեցին Կեսարին:Գայոս Օկտավիանոսը Կեսարի զարմիկն էր,նա զորավար Մարկոսի հետ կառավարեցին երկիրը:Արևելքում ղեկավարում էր   Անտոնիոսը,իսկ Օկտավիանոսը հռոմից կառավարում էր արևմտյան մասը: Ք ա 31 թ պատերազմում Ակտիում հրվանդանի մոտ տեղի ունեցավ ծովամարտ,որտեղ Անտոնիոսը պարտություն կրեց և փախավ Եգիպտոս,նա ինքնասպան եղավ իր կնոջ Կլեոպատրայի հետ միասին:Օկտավիանոսի մենիշխանությունը հաստատվեց,նա իշխանության տակ էր ամեն ինչ ևնրան սրբացրեցին տալօվ նրան Օգոստոս պատվանունը:Նրա կառավարման համակարգը միապետություն էր՝ հանրապետական քողի տակ :Տվիալ պարագայում սկսվում է Հռոմի պատմության կայսերական դարաշրջանը: Նրա ժամանակ երկիրը զարգացման մեծ առաչընթաց ապրեց:Պաշտպանությունն առավել արդյունավետ կազմակերպելու նպատակով Դիոկղետիանոսը հսկա կայսրության տարածքը բաժանեց ենթակայսրերի միջև՝ այդպիսով վերջ դնելով 3-րդ դարի ճգնաժամին։ Հաջորդ դարերի ընթացքում կայսրությունը մի քանի անգամ կիսվեց արևմտյան և արևելյան հատվածների։ Իսկ Թեոդոս I Մեծ կայսեր մահից հետո՝ 395 թվականին կայսրությունը բաժանվեց վերջնականապես։Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալուց 476 թվականին, երբ վերջին կայսր Հռոմուլոս Ավգուստուլուսը ստիպված եղավ գերմանացի վարձկանների առաջնորդ Օդոակրին ճանաչել որպես կայսր։Արևելյան հատվածը կամ Բյուզանդական կայսրությունը շարունակեց գոյատևել և նույնիսկ մի պահ վերականգնել էր Հռոմեական կայսրության երբեմնի հզորությունը։ Բյուզանդական կայսրությունը կործանվեց 1453 թվականին, երբ մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսը գրավվեց օսմանյան թուրքերի կողմից և սպանվեց վերջին կայսր Կոստանդին XI-ը։

 

Թվարկեք Հռոմեական կայսրության անկման պատճառները;

  1.  Բարբարոս ցեղերի նվաճողական արշավները

 Տնտեսական խնդրներն ու ստրկական աշխատանքի վրա չափից շատ հիմնվելը

Հոներն ու բարբարոսական ցեղերի ներգաղթը

  1. Բազմաթիվ պատերազմները , Հասարակական դժգոհությունները(ստրուկների ապստամբությունը):
  2. Ստրկատիրության անկումը և կործանումը:

Համեմատեք Հին աշխարհի կայսրությունները;

Հռոմը կառավարվում էր Հունական գաղափարագրի հիման վրա։ Հռոմում տիրում էր միապետություն, իսկ Պարսկաստանում թագավորություն։ Պարսկաստանը, Հռոմը և Հունաստանը եղել են հզոր։

Սահմանեք Հին Հռոմի կայսերական ժամանակաշրջանի 5 կարևորագույն հասկացությունները: Հասկացությունների ընտրությունը հիմնավորեք:

Բարբարոս ցեղեր-ցեղեր, որոնց անուն բարաբարոս էր, որ տալիս էին հին հույներն ու հռոմեացիները ուրիշ ազգերին, ոչ հույն, ոչ հռոմեացի:

Բարբարոս ցեղեր, որովհետև նրանք են Հռոմեական կայսրության անկաման պատճառներից մեկը և նրանք էին քանդում տարածքներ։

Միապետություն- Կառավարման ձև, որի ժամանակ գերագույն պետական իշխանության գլուխ է կանգնած մեկ անձ՝ միապետը:

Միապետություն, որովհետև միապետությունն էր տիրում Հռոմում։

Անկում-Կրճատում, նվազում, պակասելը, թուլացում, թուլանալը:

Անկում, որովհետև կայսրական դարաշրջանում Հռոմը մեծ անկում է ապրել և բաժանվել երկու պետության։

Գյուղական կյանք-գյուղացիությանը հատուկ

Գյուղական կյանք, որովհետև երկու պետություններից մեկը ապրում էր գյուղական կյանքով և այնտեղ շատ էին ապրում գյուղական կյանքով։

Բռնապետ-Բռնակալ, տիրակալ, ինքնակալ, բռնավոր, որի ասածով է երկիրը կառավարվում։

Բռնապետ, որովհետև լիքը կայսրներ բռնապետ են եղել, բայց բռնապետությունը ավարտվել է անհաջողությամբ։

 

Աղբոյւրներ` Համաշխարհային պատմություն, 6-րդ դասարան, էջ120-134

Հուլիոս Կեսար

Գայոս Հուլիոս Կեսար Օկտավիանոս Օգոստոս. Հայրենիքի Հայր

ՀԻՍՈՒՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ – ՀԻՍՈՒՆՎԵՑԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը` 07-11.05

Պատմեք հռոմեական մշակույթի մասին;

Այդ այբուբենից այժմ էլ օգտվում են շատ ժողովուրդներ:
Հռոմեական պետությունն զգում էր գրագետ մարդկանց պահանջ: Ուստի Ք.ա. II դարից սկսած՝ ստեղծվեց տարրական
դպրոցների համակարգ`   պարտադիր բոլոր քաղաքացիների համար: Երեխաները սովորում էին գրել, կարդալ և հաշվել: Ծանոթանում էին իրենց հայրենիքի պատմության դրվագներին:
Դրանից հետո կրթությունը վճարովի էր: Կային միջին և բարձր կարգի դպրոցներ, որտեղ աշակերտները խորացնում էին գիտելիքները քերականության, ճարտասանության և իրավագիտության մեջ: Առավել ընդունակները կրթությունը շարունակում էին հելլենիստական կենտրոններում`   Աթենք, Ալեքսանդրիա, Հռոդոս: Նրանք դառնում էին հռոմեա կան պետության և մշակույթի ականավոր դեմքեր. օրինակ`   Պոմպեոսը, Կեսարը, Կատոն Կրտսերը և ուրիշներ:
Գրականությունը
 
Հեռավոր ժամանակներում հռոմեացիների մեջ տարածված էին առասպելներն ու ասքերը աստվածների և հերոսնախնիների մասին: Գրի ու գրականության տարածման հետ երևացին արհեստավարժ գրողներ: Հատկանշելի են բանաստեղծներ Վերգիլիոսը և Հորացիոսը, ովքեր գովերգել են Օգոստոսի դարաշրջանը:
Զարգացավ նաև ճարտասանությունը: Աշխարհաժողովում, Ծերակույտում և դատարաններում հնչող տրամաբանված և հյութեղ խոսքը մեծ կարևորություն ուներ որոշումներ կայացնելիս: Ի հայտ եկան խոշոր ճարտասաններ, որոնց ճառերը հրատարակվում և ուսումնասիրվում էին: Նրանցից խոշորագույնը Մարկոս Կիկերոնն էր:
 
Գիտությունը
 
Հռոմեական գիտությունն առավելաբար կիրառական բովանդակություն ուներ: Ստեղծվել են կյանքի տարբեր բնագավառներին նվիրված աշխատություններ: Առանձնանում են Կատոն Ավագի՝ գյուղատնտեսության, Վիտրուվիոսի՝ ճարտարապետության մասին ընդհանրացնող գործերը:
Ստեղծվել են հանրագիտական բնույթի աշխատություններ, որոնք նպատակ ունեին իմի բերելու տարբեր գիտությունների արդյունքները: Այդ առումով հիշատակելի է Պլինիոս Ավագը: Ակնառու էին հաջողությունները պատմագրության և իրավագիտության բնագավառում:
Հռոմեական ճարտարագիտությունն օգտագործում էր գիտության նվաճումները զուտ գործնական խնդիրներ լուծելու համար: Ստեղծվում էին աշխատանքի նոր գոր ծիքներ ու սարքեր: Կառուցվում էին ճանապարհներ, կամուրջներ, ջրմուղներ:
 
Ճարտարապետությունը և կերպարվեստը
 
Հռոմեական կառույցներն աչքի էին ընկնում իրենց չափերով ու հորինվածքի բարդությամբ: Դրան հասնում էին մաթեմատիկական ճշգրիտ հաշվարկներով և բետոնի կիրառմամբ: Վերջինս ստանում էին կրաքարի լուծույթի և հրաբխային մոխրի համադրությամբ: Դա իսկական հեղաշրջում առաջացրեց շինարարական արվեստում: Երևացին միաձույլ պատեր, կամարներ, գմբեթներ:
Ասվածն իր արտահայտությունն է գտել Հռոմի Ֆորումում (հրապարակ), որն աչքի է ընկնում պալատական շինություններով, տաճարներով, հաղթակամարներով: Քիչ հեռու խոշորագույն մարզահամալիրը`   Կոլիզեումն էր, որը տեղավորում էր 70 000 հանդիսատես: Նույն սկզբունքով էր կառուցվել նաև խոշորագույն տաճարը`   Պանթեոնը:
Վերջինիս գմբեթը հիմա էլ կանգուն է և համարվում է աշխարհում խոշորագույններից մեկը:
Ճարտարապետական շինությունները հռոմեացիները զար դա րում էին շքեղ զարդանախշերով, քանդակներով ու որմնանկարներով: Պահպանվել են դրանց բազում նմուշներ, որոնք աչքի են ընկնում կատարման բարձր վարպետությամբ: Դրանցում արտացոլված են հռոմեացիների կյանքի տարբեր կողմերը: Այս առումով հատկանշելի է Տրայանոսի հաղթասյու նը, որի վրա պատկերված են պատմության կարևորագույն իրադարձությունները:

 

Թվարկեք քրիստոնեության առաջացման և տարածման պատճառներն ու անմիջական հետևանքները;

Հռոմի Պանթեոնը՝ կառուցված Հադրիանոսի կողմից, և որը նվիրված էր հռոմեական աստվածներին

Քանի որ կայսրությունը շարունակում էր ընդարձակվել, այն ներառում էր ավելի ու ավելի շատ տարածքներ, և հռոմեական մշակույթը աստիճանաբար յուրացնում էր տեղացիների հավատալիքները։ Կայսրերն ու հատկապես ժողովուրդը աշխատում էին ամեն կերպ գոհացնել աստվածներին։Կայսրության պատմության ընթացքում հետապնդվել են տարբեր հավատալիքների տեր մարդիկ, և հատկապես քրիստոնյաները:

Քրիստոնեություն (հուներենից՝ օծյալ») , միաստվածային կրոն, հուդայականության և իսլամի հետ մտնում է աբրահամական կրոնների խմբի մեջ, իսլամի և բուդդիզմի հետ մեկտեղ մտնում է երեք համաշխարհային կրոնների թվի մեջ։

Քրիստոնեություն եզրն առաջին անգամ օգտագործվել է Իգնատիոս Անտիոքացու կողմից (մահ. 113/117) Մագնեզիայի, Հռոմի և Ֆիլադելֆիայի եկեղեցիներին հղած նամակներում։

Քրիստոնեության կարևորագույն հրամանակարգն (դոգմա) է՝ մեղքից, մահից և անեծքից մարդուն ազատելու նպատակով իրապես մարմնացած և մարդացած Աստվածամարդու, Նախահավիտենական Աստծո Որդու՝ Հիսուս Քրիստոսիմասին վարդապետությունը։

Ժամանակի ընթացքում, պատմական հանգամանքների և աստվածաբանական մտքի զարգացման թելադրանքով, քրիստոնեական եկեղեցին ճյուղավորվել, երկփեղկվել է արևելաքրիստոնեական և արևմտաքրիստոնեական ուղղությունների (որոնցից են Ուղղափառությունը, Կաթոլիկությունը), իսկ XVI դ., Ռեֆորմացիայի արդյունքում ձևավորվել է քրիստոնեությանյան երրորդ մեծ ուղղությունը՝ բողոքականությունը։

Քրիստոնեության սրբազան գիրքը Աստվածաշունչն է քրիստոնյաների պատկերամամբ՝ Աստծո խոսքը՝ ուղղված իր իսկ արարած աշխարհին։ Հայտնությամբ տրված քրիստոնեական դավանանքի հիմնական դրույթները համառոտ և ամփոփ բանաձևվված են Հավատո հանգանակներում

Համեմատեք Հին աշխարհի կրոնները;

ստվածների պաշտամունքը

Ոգին էր մարդկանց պահպանում դժբախտությունից և տալիս բարօրություն: Երբ համայնքներն ու ցեղերը միաորվեցին և առաջացավ պետությունը, մարդիկ նախկին համայնքային աստվածություններին օժտեցին որևէ բնագավառի հովանավորի դերով: Միաստվածությունը դարձավ ամպրոպի աստված, մյուսը՝ բերրիության, երրորդը՝ արևի, և այսպես շարունակ: Այսպես առաջացավ բազմաստվածությունը: Օրինակ՝ Եգիպտոսում երկրպագում էին շուրջ հազար աստվածների: Նույն վիճակն էր խեթերի և այլ ժողովուրդների մոտ:
 
Դիցարան
 
Ինչպես պետությունն ուներ իր գլխավորը՝ արքան, այդպես էլ աստվածների մեջ պետք է լիներ գլխավոր: Այսպես՝ պետականության հետ միասին ի հայտ եկավ դիցարանը: Դիցարանը ստեղծվում էր պետության առաջին արքաներից մեկի հրամանով, որպեսզի ամրապնդվի իշխող ցեղի կամ քաղաքի գերիշխանությու նը: Երբ պետության մայրաքաղաքը փոխվում էր, երբեմն փոխվում էր նաև գլխավոր աստվածը: Եգիպտոսի Հին թագավորության շրջանում գլխավոր աստվածն էր Ռան (արևի աստվածը), որին երկրպագում էին Մեմֆիս քաղաքում: Բայց երբ մայրաքաղաք դարձավ Թեբեն, գլխավոր աստված հռչակվեց տեղի աստված Ամոնը: Ք.ա. XIV դարում փարավոն Էխնաթոնը գերագույն աստված հռչակեց նախկինում գրեթե անհայտ Աթոնին: Դրանով նա փորձեց Ամոնի տաճարի քրմերին զրկել իրենց մեծ իշխանությունից:
 
Աշխարհաստեղծման առասպելը 
 
Արևելքի ժողովուրդներն ունեին բնության, մար կանց, կենդանական և բուսական աշխարհների ծագման մասին առասպելներ:
Եգիպտոս. «Սկզբում համատարած ջուր էր: Այնուհետև ջրի մեջ Պտահ աստվածը ստեղծեց մի կղզի, որը սկսեց մեծանալ: Հետո աստված երկիրը բաժանեց երկնքից, ստեղծեց օդը: Միայն վերջում նա ստեղծեց մարդկանց»:
Շումեր. «Երկիրը ստեղծեց Էլլիլ աստվածը: Նա բաժանեց երկիրը երկնքից, որոնք սկզբում մեկ միասնություն էին կազմում: Դրանից հետո նա կավից ծեփեց մարդկանց՝ իր իսկ նմանությամբ:
Հնդկաստան. Սկզբում ոչինչ չկար՝ ոչ արև, ոչ լու սին, ոչ աստղեր: Ջրից ծնվեց կրակը: Տաքությունից ծնվեց Ոսկե ձուն: Ոսկե ձվից ծնվեց արարիչ Բրահման: Նա ջարդեց ձուն, և այն ճեղքվեց երկու մասի: Վերին կեսը դարձավ երկինք, ստորին կեսը՝ երկիր: Իսկ դրանց միջև Բրահման դրեց օդը: Նա հողը դրեց ջրերի մեջ և ստեղծեց աշխարհամասերը, սկիզբ դրեց ժամանակին»:
Բաբելոն. Սկզբում համատարած ջրային տարերք էր՝ օվկիանոս: Այստեղ իշխում էր հրեշ Թիամաթը: Բաբելոնի գլխավոր աստված Մարդուկը հաղթեց Թիամաթին: Վերջինիս մարմնի մի կեսից նա ստեղծեց եր կինքը, մյուսից՝ երկիրը:
 

Սահմանեք հռոմեական մշակույթին առնչվող կարևորագույն հասկացությունները: Հասկացությունների ընտրությունը հիմնավորեք

Ես ընտրել եմ ամֆիթատրոնը որովհետև շատ կուզենաի տեսնել թե ինչպես են մառտնչել գլիադիատորները

Հին Հռոմի ամենամեծ ամֆիթատրոնը, որը տեղավորել է շուրջ 50000 հանդիսատես։ Այն հնության ու պատմականության խորհրդանիշ է։ Կոլիզեումը նախկինում կոչվել է Ֆլավիոսների ամֆիթատրոն։ Իր անվանումը ստացել է «կոլոսիում» բառից, որը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է հսկա, մեծ:

Կուզենաի գեթ մեկ անգամ իմ աչքերով տեսնել այն:

Հռոմի այցեքարտը անտիկ շրջանից պահպանված ամենամեծ գմբեթավոր կառույցներից է՝ Պանթեոնը, որը դարեր առաջ կառուցվել է որպես հեթանոսական տաճար և կոչվել «Բոլոր Աստվածների» տաճար։ևի շատրվանից ոչ շատ հեռու գտնվող Հռոմի պանթեոն, որը համարվում է հին ճարտարապետական կոթող։ «Բոլոր աստվածների տաճար»-ը կառուցվել է 126 թվականին, ունի անցքերով գմբեթ, որոնցից լույսը թափանցում է դեպի ներս։ Պանթեոնում են գտնվում հայտնի մարդկանց՝ իտալացի նկարիչ, ճարտարապետ Ռաֆայելի, ինչպես նաև արքաների գերեզմանները։ Պանթեոնը հայտնի է նաև աշխարհում ամենամեծը համարվող բրոնզե դռներով։

 

 

Աղբյուրներ` Համաշխարհային պատմություն, 6-րդ դասարան, էջ 135 -145

Քրիստոնեություն

Հին Հռոմի մշակույթը

 

ՀԻՍՈՒՆՅՈԹԵՐՈՐԴ – ՀԻՍՈՒՆՈՒԹԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը` 14-18.05

Պատմեք հայոց թագավորության անցումային շրջանի և Տրդատ Առաջինի գահակալման մասին;

Արտաշեսյաների օրոք՝ հռոմեացի Օգոստոս կայսրի թոռը ՝Գայոս Կեսարը իր բանակով ներխուժեց հայաստան և պաշարեց Արտագերս բերդը:Հայերն հերոսական դիմադրություն ցույց տվեցին և դիմելով խորամանկության հայ բերդապահ Ադդոնը դիմեց խորամանկության:Գնալով Գայոս կայսրի մոտ  բանակցությունների դաշույնով ծանր վիրավորեց նրան և ինքն էլ մահացավ պայքարի ժամանակ:Արտաշեսյաների արքայատոհմից արտաշատում թագավորներից նշանավորը  Զենոնն էր:Դա խաղաղ ժամանակա շրջան էր:1-ին դարում մեծ Հայքի թաքավորական իշխանությունը երկու մասի էր բաժանված՝ մեկը Արտաշատում էր,իսկ մյուսը Հյուսիսային միջագետքում գտնվող ՈՒռհա-Եդեսիայում:ՈՒռհա-Եդեսիայում գահակալում էր Հայոց Աբգայրանների տոհմն:նրանցից ամենա հայտնին էր Աբգար 5-ը թագավորը,որը իմանալով Պարթև ազգակաների միջև ծագած խռովության մասին ՝մեկնում է Պարթևստան:Նա հարթում է վեճը և այդ շրջանում ծանր հիվանդանում և վերադարնում է իր երկիր: Լսելով Քրիստոսի մասին նա խնդրում է քրիստոսին գալ իր մոտ: Նրան մոտ է գալիս Թադևոս առաքյալը և բուժում է նրան:Թադևոսը և Բարդուղիմեոս առաքյլերը հանդիպում է Օթեաց խաչ վայրում և դրանից էլ հիմնվում է հայ առաքելական եկեղեցին:Դրանից հետո արտաշատում գահը զավթած վրաց թագավոր եղբայր Միհրդատին հայերն վտարում են երկրից:Միհրդատի եղբոր որդին Հռադամիզդը դավադրաբար սպանում է նրան և 51 թվին Արտաշատում զավթում է գահը:Պարթևստան Վաղարշ 1 Առշակունին դաշինք է կնքում հռոմեացինների հետ:Նա մտադրություն է ունենում իր եղբայրնեից մեկին Տրդատին դարձնել Հայաստանի,իսկ մյուսին Բակուրին Ատրպատականի թագավոր:52թվին Վաղարշը ու Տրդատը պարթևական զորքոմ մտան Հայաստան:Հռադամիզդը փախավ Վիրք:Սակայն հիվադությունների պատճառով Պարթևական զորքը  հեռացավ  երկրից: Տրդատ Արշակունին 54թ կրկին փորձում է գահակալել Արտաշատում:Հռոմեացի Ներոն կայսրի հրամանով զորավար Կորբուլոնը գալիս է իր լեգիոներով մեծ Հայք և սկսվում է 10 տարի Հռոմեական և Հայպարդեվական պատերազմը:Այդ ժամանակ Վաղարշ զբաղված էր և Տրդատը մենակ էր պայքարում:ՈՒժերի անհավասարության պատճառով Տրդատը փոքր ջոկատով հեռանում է ատրպետական: 58 թ Կորբուլոնը գրավում է Արտաշատը և շարժվում է Տիգրանակերտ և գրավում այն:Օգնության է հասնում Վաղարշ 1-ինը և պաշարում է քաղաքը:62թ Արածանիի ափին Հռանդեա վայրում տեղի է ունենում ճակատամարտ և պարտություն են մատնում Հռոմեացիններին: Ի նշան պարտության Հռոմեական զորքը ծնկաչոք պետք է անցներ նիզակների լծի տակով: Դա մեծ խայտառակություն էր Հռոմեացինների համար:65թ Տրդաթը մեկնում է հռոմ և ներն կայսրի կողմից ճանաչվում է հայաստանի թագավոր:66թ Տրդատը Հայաստան է վերադարնում և վերականգնում է Արտաշատ մայրաքաղաքը և Գառնու տաճարը:

 

Թվարկեք հայկական պետության վերականգնման նախադրյալները;

Հռոմը Հայկական գահին նստեցնում էր օտար ծժագումով թագավորներ, որոնք չէին պատշպնում երկրի շահերը: Ի պատասխան այս քաղաքականության հայերը բարձրացնում էին ապստամբություն և հերոսաբար պայքարում էրն պետականությունը և անկախությունը վերականգներլու համար: 
Օտարազգի թագավորների կասկածելի մահերը ստիպում էին Հռոմին Հայաստանում մտածել Հայաստանում հայ թագավոր ունենալու մասին:
 Պարթևական գահին Արշակունիների գահակալությունը օգնում է Հայերին երկրից դուրս քշել Հռոմեացիներին: 
Զենոն Արտաշեսի Հայաստանում թագավոր դառնալը: 
Պայքար Հռոմեական կայսրության և Պարթևական թագավորության միջև:
34թ.-ին Արտավան III-ի որդի Արշակին Հայաստանում թագավոր դառնալը:
Հայ ավագանին Արշակ I-ի թագավորությունով Հայաստանը Արշակունիների դինաստիայի մեջ մցնելով ձկտում էր վերականգնել պետական անկախությունը ու ինքնուրույնությունը: Սրանով Հայաստանը դարձել էր Արշակունյաց տոհմի ինքնուրույն 2-րդ թագավորությունը և Դաշինք կնքել Հայերի հետ:
Երկիրը Հռոմիացիների տիրապետությունից դուրս բերելու, կայուն պետականություն ստեղծելու նպատակով Հայկական ավագանին որոշեց, որ Տրդատը դառնա Հայոց թագավոր: 

Համեմատեք առաջին դարի հայ-պարթևական և հայ-հռոմեական հարաբերությունները;

Հայաստանը աստիճանաբար պրովինցիայի վերածելու նպատակով Հռոմեացիները այնտեղ նշանկում էին ծագումով օտարազգի թագավորներ: Հակառակ դրան Պարթևները հանզինս Հայաստանին տեսնում էին դաշնակցի և ծգտում էին այն դարձնել անկախ պետություն: Ամեն անգամ էլ Հռոմը ծգտել է Հայաստանը տեսնել, որպես ենթարկվող, իրեն խոսքով շարժվող երկիր: Ծգտում էր Հայ ավագանու հպատակությանը: Իսկ հակառակ դրան Պարթևական գահին տիրող Արշակունիները ամեն կերպ ձգտում էին Հռոմի դեմ պայքարեր հանուն Հայաստանի: Հռոմեացիները անընդհատ ձգտում էին իրենց դրած արքաներով պահել Հայաստանը, բայց հայերը անընդհատ ապստամբում էին, իսկ Պարթևները միշտ ձգտում էին վերականգնել Հայաստանի թագավորությունը: Հայաստանին պարթևների օգնությունից մեծ հարված է հասցնվում Հռոմի հեղինակությանը: Վերջնականապես ձևավորվում է թագավորություն, որը շուտով վերածվում է Հայ -Արշակունիների թագավորության: 

Բնութագրեք Աբգար V-ին:

Աբգար I-ը սերում էր թագավորական արքայատոհմից Արշամ Արշակունուն:  Մենք նրա մասին շատ տեղեկություններ չունենք, բայց ըստ իմ կարդացած հատվածեների ես ենթադրում եմ, որ նա շատ խելացի և բանիմաց արքա է եղել: Նա կապ է ուևնեցել հարևան երկրների հետ, եղել է շատ դիվանագետ արքա, դա ցույց է տալիս, այն որ Հայաստանը միշտ իր հարևանների հետ եղել է խաղաղ վիճակում: Աբգարը եղել է այն առաջին արքաներից, որը իմանալով Քրիստոսի մասին հավատացել է նրա զորությանը, չնայած նրան, որ նա միայն լսել էր այդ ամենի մասին: Քրիստոսին նամակ գրելը ցույց է տալիս Աբգարի խելամիտ լինելը: Նա հիվանդություն ձեռք բերելով իր փրկությունը գտնում էր ոչ թե դեղերի, այլ Քրիստոսի Աստվածային ուժի միջողցով:  Սա ցույց է տալիս, որ նա մեծ հավատով ու կամքով մարդ է: Նրա օրոք Քրիստոնեությունը գաղտնի առաքյալների միջոցով մտավ Հայաստան, բայց պետական կրոն դարձալ 301թ.-ին:

Աղբյուրներ՝Հայոց պատմություն, 6-րդ դասարան, էջ 113-122

Տրդատ Ա Արշակունի. նա Հռոմ մտավ հաղթահանդեսով

Աբգար Ե

 

ՀԻՍՈՒՆԻՆՆԵՐՈՐԴ – ՎԱԹՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը՝ 21-25.05

Պատմեք I-III դարերի հայկական իրականության մասին;

Թվարկեք «Ժամանակ անիշխանության» պատճառները և հետևանքները;

Շարադրեք Տրդատ Ա և Տրդատ Գ արքաների համեմատական բնութագիրը;

Սահմանեք I-III դարերի հայոց պատմության հիմնական հասկացությունները: Հասկացությունների ընտրությունը հիմնավորեք:

 

Աղբյուրներ՝ Հայոց պատմություն, 7-րդ դասարան, էջ123-130

Տրդատ Գ

Գրիգոր Լուսավորիչ

Рубрика: Պատմություն

Պատմություն Տն. Աշ.

ՔԱՌԱՍՈՒՆՅՈԹԵՐՈՐԴ – ՀԻՍՈՒՆՉՈՐՍԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը` ապրիլ

Թվարկել Արտաշեսյան արքայատոհմի կառավարման ժամանակաշրջանի 5 կարևորագույն իրադարձությունները: Իրադարձությունների ընտրությունը հիմնավորել;

Արտաշես Ա վերամիավորվել է մ.թ.ա. 3-րդ դարի վերջին Երվանդունիների թագավորությունից անջատված ծայրագավառները, ստեղծել համազգային, միաձույլ պետություն։ Նա ետ է մղել սելևկյանների հարձակումները, պահպանել Մեծ Հայքի քաղաքական անկախությունը, նպաստել երկրի ընդհանուր բարգավաճմանը։

  1. Սա կարևոր է, որովհետև Արտաշես Ա հիմք է դրել երկրին հզորացրել այն և հետագա թագավորներին թողել լավ երկիր։

    2. Հռոմի դեմ պատերազմներում Տիգրան Բ-ն կորցրել է նվաճած հողերը, բայց պահպանել է Մեծ Հայքի անկախությունն ու ամբողջականությունը։

    Սա կարևոր է, որովհետև Տիգրան Մեծը ունեցել է հայրենասիրություն և արել է երկրի համար և այդ արարքով նա փրկել է Մեծ հայքը։

    3. Արտաշես Բարեպաշտը կառուցել է Արտաշատ, իսկ Տիգրան Մեծը՝ Տիգրանակերտ մայրաքաղաքները։

    Սա կարևոր է, որովհետև Արտաշես Ա և Տիգրան Բ երկիրը հզորացրել են և ստեղծել հզոր կենտրոններ և թողել հիշատակներ։

    4. Տիգրան Ա գահակալել է համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջանում։ Ապահովելով երկրի անկախությունն ու անվտանգությունը՝ զարկ է տվել տնտեսական զարգացմանը, հատել դրամներ։

    Սա կարևոր է, որովհետև նա ապահովել է երկրի անկախությունը և կարգավորել է տնտեսությունը։

    5. Հոր գերեվարությունից ու սպանությունից հետո Արտաշես Երկրորդը, գահ բարձրանալով, չի հապաղում և դաշինք է առաջարկում Պարթևաց թագավորության գահակալ Հրահատ Դ-ին: Պարթևաց արքան լավ հասկանալով, որ Հայաստանի ու իր տերության շահերը համընկնում են, և Հռոմը չի բավարարվի Հայաստանը նվաճելով, ընդունում է Արտաշեսի առաջարկը: Դաշինքն ամրապնդվում է դինաստիական ամուսնությամբ: Արտաշես Բ-ն կնության է առնում Հրահատ Դ արքայի դստերը։

    Սա կարևոր է, որովհետև այդ արարքով նա ապահովել է երկրի անվտանգությունը։ Նա կրճատել է իր թշնամիների քանակը և երկրի կործանման հավանականության քանակը։

Սահմանել Արտաշեսյան Հայաստանի պատմության 5 կարևորագույն հասկացությունները: Հասկացությունների ընտրությունը հիմնավորել;

  1. Հզորություն-Հզոր լինելը, հզորի հատկությունը և աշխատանքի և դրա կատարման ժամանակի հարաբերությունը ցույց տվող մեծություն, կարողություն:

    Հզորություն, որովհետև Արտաշեսյան համարյա բոլոր արքաները ունեցել են հզորություն։ Հզորությոը կարևոր է, որովհետև առանց հզորության երկիրը կկործանվի։

    Հայրենասիրություն-Հայրենիքը սիրող, իր հայրենիքին նվիրված:

    Հայրենասիրություն, որովհետև հայրենասիրությունը եղել է Արտաշեսյան արքաների անբաժան մասը։ Առանց հայրենասիրության արքաները ամեն ինչ կանեն իրենց շահերի համար և արդյունքում կործաննեն իրենց պետությունը։

    Տնտեսություն-Տվյալ հասարակարգի հասարակության արտադրողական ուժերի զարգացմանը համապատասխանող արտադրահարաբերությունների ամբողջությունը, էկոնոմիկա:

    Տնտեսություն, որովհետև տնտեսության զարգացում արել են շատ։

    Տարածքների  ընդլայնում-տարածքների մեծացում, նվաճված տարածքների միացում։

    Տարածքների ընդլայնում, որովհետև արքաները եղել են հզոր և շատ տարածքներ նվաճել և միացրել են իրենց երկրին։ 

    Մշակույթ- Մարդկային հասարակության նվաճումների ամբողջությունը արտադրական, հասարակական և հոգևոր կյանքում:

    Մշակույթ, որովհետև մշակույթը կազմում է երկրի մի անբաժան մասը։ Արքաները կառուցել են այգիներ, թատրոններ, միջնաբերդեր և այլն։

  2. Վերլուծել Սերվիոս Տուլիոսի բարենորոգումները;
  3. Հռոմի արքա Սերվիոս Տուլիոսը Ք.ա. VI դարի կեսերին բարենորոգումներ կատարեց: Իրականացրեց տարածքային և վարչական բաժանում: Քաղաքացիներին բաժանեց դասերի՝ ըստ նրանց տարեկան եկամտի չափի: Այսինքն`   մարդկանց հասարակական դիրքը որոշվում էր նրանց վաստակով, բայց ոչ սոսկ ծագմամբ:

    Այդ բարենորոգումները տեղիք տվին ներքին հակասությունների:

    Իմ կարծիքով Սերվիոս Տուլիոսը այս բարենորոգուներով ավելի է հեշտացրել երկրի կառավարումը։ Ավելի հեշտ էր կառավարել խավերով։ Իմ կարծիքով նա ճիշտ էր։ Ես գնահատում եմ իր արարքը։ Դրա ադյունքում նա վելի լավ կառավարեր երկիրը և դրանից հետո ուղվեր հաասությունները։

  4. Ուսումնա-հետազոտական աշխատանքների թեմաները` «Հայկական աշխարհակալություն», «Տիգրան Մեծ. կայսրապաշտությունից հայրենապաշտություն», «Արտաշեսյանների ռազմական գործունեությունը», «Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը», «Արտավազդ II. հայրենանվեր արքան», «Արտաշես II. վրեժխնդիր արքան», «Էրատո. կինը հայոց գահին», «Հռոմի հիմնադրումը. առասպել և իրականություն», «Թագավորական Հռոմ», «Պատրիկների և պլեբեյների պայքարի էջերից», «Հռոմեական ստրկատիրական հանրապետությունը»

 

Աղբյուրները`

Հայ ռազմական արվեստի պատմություն (գլուխ 45)

Տիգրան Բ Մեծ

Տիգրան Մեծ

Մեր մեծերը. Տիգրան Մեծ

Հայկ Խաչատրյան. «Տիգրան Մեծ» (պատմավեպ)

Հայաստանի կայսր Տիգրան Մեծ

Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը

Արտավազդ Բ. հմուտ դիվանագետն ու տաղանդավոր մտածողը

Ու/Ֆ «Արտավազդ Բ. պատիվը` կյանքից վեր»

Մեր մեծերը. Արտավազդ Բ

Հայկ Խաչատրյան. «Արտավազդ» (պատմավեպ)

Արտաշես Բ. Արտաշեսյան թագավորական հարստության վերջին հզոր գահակալը

Տիգրան Դ և Էրատո

Տիգրան Պետրոսյանց. «Էրատո» (պատմավեպ)

Հռոմի հիմնադրումը

Հին Հռոմի համառոտ պատմությունը

Ու/Ֆ «Հռոմի հիմնադրման պատմությունը»

Արքաների ժամանակաշրջանի Հին Հռոմը

Սերվիոս Տուլիոս

Սերվիոս Տուլիոսի բարենորոգումները

Սերվիոս Տուլիոս. կյանքը և գործունությունը

Պատրիկների և պլեբեյների պայքարը

Ստրուկները Հին Հռոմում

Ու/Ֆ «Ի՞նչ մենք չգիտենք հին հռոմեացիների մասին»

Рубрика: Պատմություն

Պատմություն Դաս.Աշ.

ՔԱՌԱՍՈՒՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ – ՔԱՌԱՍՈՒՆՎԵՑԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը` 03-07.04

Պատմեք Տիգրան II-ի գործունեության մինչհռոմեական շրջանի մասին;

Տիգրան Մեծի օրօք Մեծ Հայքի թագավորությունը հասավ իր հզորության գագաթնակետին:Հայաստանը կարճ ժամանակով դարձավ Առաջավոր Ասիայի հզորագույն պետությունը:Տիգրան Մեծի տերությունը տարածվում էր Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով:Միրհդատ Բ-ի մահից հետո Տիգրանն անմիջապես հարձակվեց Պարթևստանի վրա, և հետ վերադարձրեց հայկակայն <<Յոթանասուն հովիտները>>-ը:Այնուհետև հայկական զորքը ջախջախելով պարթևների բանակը առաջ շարժվեց:Պարթևական թագավոր Գոդերձ Բ-ն հաշտություն խնդրեց, որի պայմանագրի համաձայն պարթևները հրաժարվում էին Մարաստանից և Միջագետքից:Պարթևանց արքան հրաժարվում էր նաև <<Արքայից արքա>> տիտղոսից, որն այսուհետև կրելու էին Տիգրանն ու նրա հաճորդները:Այդպիսով Պարթևները ճանաչեցի Հայոց թագավորության գերիշխանությունը:Սելևկյանները նույնպես չկարողանալով հաղթահարել իրենց երկրում տիրող ճքնաժամը Տիգրան Բ-ին ընտրեցին իրենց գահակալ, որը Սելևկյանների գահին խաղաղությամբ իշխեց տասնյոթ տարի:Այնուհետև Մեծ Հայքի գերիշխանությունն ընհունեցին Հրեաստանը և մի քանի այլ երկրներ:Հայկական տերության սահմանները հասան Եգիպտոս:Տիգրան Մեծի նվաճումների հետևանքով Առաջավոր Ասիայում ստեղծվեց աշխարհակալ մի նոր տերություն:Եգիպտոսից մինչև Կովկասյան լեռներ Միջերկրական ծովից մինչև Կասպից ծով:Տիգրան Բ-ի տերության մեջ խոսում էին 15-ից ավելի լեզուներով:Հայկական տերությունը բազմազգ և զարգացման ամենատարբեր աստիճանների վրա գտնվող երկրների մի ամբողջություն էր:Սակայն տերության միջուկը կազմում էր Մեծ Հայքը որտեղ բնակվում էր հայ ժողովուրդը:Տիգրան Մեծը գրավված երկրների մի մասը վերածեց ենթակա թագավորությունների:Տիգրանն իրեն հռչակեց Սիրիաի թագավոր:Տիգրանի նվաճած բոլոր երկրները պարտավոր էին հարկ վճարել և զորք տրամադրել նրան:Այսպիսով Տիգրան Բ-ն դարձավ Առաջավոր Ասիայի մեծագույն մասի տիրակալը, որի տարածքը կազմում էր շուրջ երեք մլն. քառ. կմ:Մ.թ.ա. 80-ական թվականներին Տիգրան մեծը սկսեց նոր մայրաքաղաքի՝ Տիգրանակերտի շինարարությանը:Տիգրան Մեծը Տիգրանակերտը վերաբնակեցրել է հայ ավագանու շատ ներկայացուցիչներով:Տիգրանակերտում եղած մոտ հարյուր հազար բնակիչները հիմնականում զբաղվել են արեստագործությամբ և առեվտրով:Զարգացել է նաև մշակույթը, մ.թ.ա. 69թ. Տիգրանակերտում կառուցվել է հայկակական թատրոնի առաջին շենքը:

Կազմեք Տիգրան Մեծի նվաճումների ժամանակագրությունը;

Ք.ա. 95 թ.-հոր մահից հետո, Տիգրան II-ը (Ք. ա, 95-55) որպես փրկագին Պարթևստանին զիջելով Մեծ Հայքի որոշ տարածքներ («70 Հովիտներ»)՝ ազատվեց պատանդությունից և ժառանգեց հայրենի գահը:

Ք.ա. 94 թ.- Տիգրան II-ը ռազմա֊քաղաքական դաշինք կնքեց Պոնտոսի և Փոքր Հայքի արքա, երևելի զորավար Միհրդատ VI Եվպատորի հետ:

Ք.ա. 94 թ.- Տիգրան II-ը ռազմակալեց Ծոփքը, տապալեց Արտանես թագավորին և այդ հայկական «աշխարհը» վերամիավորեց Մեծ Հայքին:

Ք.ա. -93 թ. հայ-պոնտական միացյալ ուժերը գրավեցին Կապադովկիան, փախուստի մատնեցին Հռոմի դրածո թագավոր Արիոբարզանեսին և այդ երկրամասի գահին բազմեցրին Միհրդատ VI-ի մանկահասակ որդի Արիարաթես VIII-ին:

Ք .ա. 92 թ.- Արիոբարզանեսը Հռոմի օգնությամբ թեև վերականգնեց գահը, սակայն Ք.ա. 91 թ. հայ զորավարներ Միթրասը և Բագաոսըվերստին գրավեցին Կապադովկիան և փախուստի մատնեցին նրան:

Ք.ա. 89 թ. Արիոբարզանեսը դարձյալ փորձեց Հռոմի ուժերով վերականգնել գահը, բայց Միհրդատ VI-ը պարտության մատնեց նրանց և ամրապնդեց Արիարաթես VIII-ի իշխանությունը:

87թ.-Տիգրան II-ի փեսա Միհրդատ II Արշակունու մահից (87 թ. ) հետո Տիգրան II -ը 87-85 թթ. Պարթևստանի դեմ հաղթական մարտերում նախ ազատագրեց և Մեծ Հայքին վերամիավորեց Հայոց Միջագետք (Միգդոնիա) և Կորդուք «աշխարհները», ինչպես նաև «70 հովիտներ» կոչվող հողերը, ապա պարթևներին դուրս մղեց Օսրոյենե (Եդեսիա), Ադիաբենե և Ատրպատական երկրամասերից, որոնք հռչակվեցին Մեծ Հայքի դաշնակից փոխարքայություններ:

 Ք.ա. 88-84 թթ. Հռոմը ներքաշվելով Միհրդատ VI-ի դեմ առաջին պատերազմի մեջ՝ չկարողացավ խոչընդոտել Տիգրան II-ի աոաջխաղացումը դեպի հարավ-արևմուտք:

Ք. ա. 85թ.-Կնգվում է Հայ-Պարթևական պայմանագիր որով հրաժարվում են Տիգրանի նվաճած երկրներից և Տիգրանին են տալիս Արքայից-արքա տիտղոսը:

Տիգրան II-ը Ք.ա. 84-83 թթ.- գրավեց Կոմմագենեն, Կիլիկիան, Ասորիքը, Փյունիկիան, Հրեաստանը և Նաբատեան:

Ք. ա. 78թ.-Տիգրանը նոր արշավանք է կազմակերպում դեպի կապադովկիա, դաշտային Կիլիկիա և Ասորիք:

Ք. ա. 71թ.-Մեծ կռիվներից հետո Տիգրանը կարողանում է  գրավել Փյունիքիայի Հարավում գտնվող Պտղոմայիդ քաղաքը:

Թվարկեք Տիգրան Մեծի կայսրության ստեղծման պատճառները;

Տիգրան II-ը պետական, վարչական ու ռազմական բացառիկ ունակություններ ունեցող, դիվանագիտական հմտությամբ օժտված տաղանդավոր և եռանդուն զորավար միապետ էր: Նրա օրոք Հայաստանը դառնում է առաջավոր Ասիայի հզոր պետություն: Նրա հզորացումը սերտորեն կապված էր երկրի ներքին արտրադրողական ուժերի տնտեսության զարգացման հետ: Այդ վերելքը ուժեղանում է Հելենիզմի դարաշրջանում և կապված է Հայկական հողերի միավորման հետ: Բնական զարգացման հետևանք էր լաև երկրում կուտակված տնտեսական զգալի ուժերը: Հայաստանի հզորացման մեջ կաևոր դեր են կատարում նաև Հայ ժողովրդի կազմավորման պրոցեսի ավարտվումը: Այս իրողությունը ոչ միայն տնտեսական և քաղաքական ու մշակույթային սերտ կապեր են հաստատում երկրի տարբեր մասերի միջև, այլ համախմբում են ժողովրդի ուժերը և հզորացնում են կենտրոնական իշխանությունը:Տիգրան II-ի ժամանակ բարելավվում է Հայաստանի արտաքին դրությունը վերանում են Հռոմեական և Պարթևական վտանգները և Հայաստանի համար նրա արտաքին նվաճումներին և հաղթական առաջընթացի համար ստեղծվում են նպաստավոր արտաքին պայմաննե

Համեմատեք Ալեքսանդր Մակեդոնացուն և Տիգրան Մեծին ու նրանց նվաճումների ընթացքը:

Մակեդոնացին թագավոր է դառել 20 տարեկանում, իսկ Տիգարնը 45 տարեկանում:Երկուսն էլ նպատակասլաց մարդիկ էին և ինչ գնով էլ լինի նրանք հասնում էին իրենց ուզածին:Նրանք երկուսնել հզոր էին և ունեին մեծ կայսրություններ:Նրանք երկուսն էլ շատ սիրում էին փառք և երկուսն էլ չէին սահմանափակվում իրենց ունեցածով և ուզում էին ավելի շատ նվաճումներ ունենալ:Տիգրան մեծը ինչ որ տեղ չբավարարվող էր,նա միշտ մտածում էր ավելի հզորացնել երկիրը,իսկ Ալեքսանդր Մակեդոնացին ուզում էր նոր երկրներ գրավել բայց նա ագահություն չէր անում:Ալեքսանդր Մակեդոնացին կատարում էր բարեփոխումներ իր կայսրության համար, իսկ Տիգրան մեծը մտածում էր միայն իր կայսրությունը մեծացնելու մասին:Նրանք երկուսն էլ ուզում էին ունենալ մեծ կայսրություններ, բայց Տիգրան մեծը իր մահից 10 տարի առաջ մտածում էր միայն իր Հայաստանի մասին, իսկ Ալեքսանդրը ամբողջ կյանքում սիրում էր իր կայսրությունը,նաև Մակեդոնացին  մինչև իր կյանքի վերջը իր փառքը մարդուց շատ էր սիրում:

 

Աղբյուրներ` Հայոց պատմություն, 6-րդ դասարան, էջ 85-97

Տիգրան Մեծ արքա

Ու/Ֆ «Տիգրան Մեծ»

 

ՔԱՌԱՍՈՒՆՅՈԹԵՐՈՐԴ – ՔԱՌԱՍՈՒՆՈՒԹԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը` 09-13.04

Պատմեք Տիգրան II-ի հզորագույն և հայրենապաշտական ժամանակաշրջանների մասին;

Տիգրան Մեծի ժամանակ  Մեծ Հայքի թագավորությունը հասավ իր հզորության գագաթնակետին:Հայաստանը կարճ ժամանակով դարձավ Առաջավոր Ասիայի հզորագույն պետությունը:Տիգրան Մեծի տերությունը տարածվում էր Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով:Միրհդատ Բ-ի մահից հետո Տիգրանն անմիջապես հարձակվեց Պարթևստանի վրա, և հետ վերադարձրեց հայկակայն <<Յոթանասուն հովիտները>>-ը:Այնուհետև հայկական զորքը ջախջախելով պարթևների բանակը առաջ շարժվեց:Պարթևական թագավոր Գոդերձ Բ-ն հաշտություն խնդրեց, որի պայմանագրի համաձայն պարթևները հրաժարվում էին Մարաստանից և Միջագետքից:Պարթևանց արքան հրաժարվում էր նաև <<Արքայից արքա>> տիտղոսից, որն այսուհետև կրելու էին Տիգրանն ու նրա հաճորդները:Այդպիսով Պարթևները ճանաչեցի Հայոց թագավորության գերիշխանությունը:Սելևկյանները նույնպես չկարողանալով հաղթահարել իրենց երկրում տիրող ճքնաժամը Տիգրան Բ-ին ընտրեցին իրենց գահակալ, որը Սելևկյանների գահին խաղաղությամբ իշխեց տասնյոթ տարի:Այնուհետև Մեծ Հայքի գերիշխանությունն ընհունեցին Հրեաստանը և մի քանի այլ երկրներ:Հայկական տերության սահմանները հասան Եգիպտոս:Տիգրան Մեծի նվաճումների հետևանքով Առաջավոր Ասիայում ստեղծվեց աշխարհակալ մի նոր տերություն:Եգիպտոսից մինչև Կովկասյան լեռներ Միջերկրական ծովից մինչև Կասպից ծով:Տիգրան Բ-ի տերության մեջ խոսում էին 15-ից ավելի լեզուներով:Հայկական տերությունը բազմազգ և զարգացման ամենատարբեր աստիճանների վրա գտնվող երկրների մի ամբողջություն էր:Սակայն տերության միջուկը կազմում էր Մեծ Հայքը որտեղ բնակվում էր հայ ծողովուրդը:Տիգրան Մեծը գրավված երկրների մի մասը վերածեց ենթակա թագավորությունների:Տիգրանն իրեն հռչակեց Սիրիաի թագավոր:Տիգրանի նվաճած բոլոր երկրները պարտավոր էին հարկ վճարել և զորք տրամադրել նրան:Այսպիսով Տիգրան Բ-ն դարձավ Առաջավոր Ասիայի մեծագույն մասի տիրակալը, որի տարածքը կազմում էր շուրջ երեք մլն. քառ. կմ:Մ.թ.ա. 80-ական թվականներին Տիգրան մեծը սկսեց նոր մայրաքաղաքի՝ Տիգրանակերտի շինարարությանը:Տիգրան Մեծը Տիգրանակերտը վերաբնակեցրել է հայ ավագանու շատ ներկայացուցիչներով:Տիգրանակերտում եղած մոտ հարյուր հազար բնակիչները հիմնականում զբաղվել են արեստագործությամբ և առեվտրով:Զարգացել է նաև մշակույթը, մ.թ.ա. 69թ. Տիգրանակերտում կառուցվել է հայկակական թատրոնի առաջին շենքը:

Բնութագրեք Տիգրան Մեծին;

Տիգրան Մեծը ստեղծեց հզոր պետություն:Նա աչքի էր ընկնում ՝ քաջությամբ,հզորությամբ,խիզախությամբ,մեծությամբ:Նրա օրօք երկիրը բարգավաճեց և ծաղկունք ապրեց: 

Թվարկեք Տիգրան Մեծի աշխարհակալության կործանման պատճառները;

Մ.թ.ա. 66 թվականի ամռանը Տիգրան Կրտսերի ուղեկցությամբ Պոմպեոսի հռոմեական բանակը ներխուժեց Մեծ Հայք։ Տիգրան Մեծի դիրքերը բավականին թուլացել էին՝ պարթևների թշնամական գործողությունների, որդու խռովության և հռոմեական բանակի Մեծ Հայք ներխուժման պատճառով։ Հաջողության հասնելու հույսերը փոքր էին, ուստի ավելի խոհեմ կլիներ Մեծ Հայքին ձեռնտու զիջումների գնով հաշտվել նրա հետ և հենց Հռոմի օգնությամբ էլ պայքար մղել մյուս երկուսի դեմ։ Մեծ Հայքը կարող էր կորցնել իր անկախությունը, ուստի անհրաժեշտ էր գնալ զիջումների ոչ կենսական խնդիրներում, գլխավորը՝ անկախությունը, պահպանելու համար։

Պոմպեոսը մ.թ.ա. 66 թվականի սեպտեմբերին մոտեցավ Արտաշատին և ճամբար դրեց քաղաքից ոչ հեռու։ Անմիջապես սկսվեցին հայ-հռոմեական հաշտության բանակցությունները։ Այն, ինչին ձգտում էր Հռոմը, ստանում էր առանց ռազմական գործողությունների և զոհերի։ Տիգրան Կրտսերի փորձերը՝ խոչընդոտելու բանակցությունները, արդյունք չտվեցին[24]։ Ընդհակառակը, նա հայտնվեց «խաղից դուրս» վիճակում։ Կնքվեց հայ-հռոմեական պայմանագիրը, ըստ որի՝

Մեծ Հայքը հօգուտ Հռոմեական հանրապետության հրաժարվում էր Ասորիքից, Փյունիկիայից, Պաղեստինից և Կիլիկիայից, այսինքն՝ Միջերկրական ծովի ափերից։ Հայոց տերությունը սակայն պահպանում էր տերության միջուկը կազմող Մեծ Հայքի տարածքը։

Համեմատեք Արտաշես Բարեպաշտին և Տիգրան Մեծին:

Տիգրան Մեծը ուզում էր գրավել ամբողջ աշխարհը, իսկ Արտաշես Ա չէր ուզում։ Տիգրան Մեծի որդիները իրեն դավաճանեցին, իսկ Արտաշես Ա որդիները ոչ։ Արտաշես Ա պետությունը չկործանվեց մինչև իր մահ, իսկ Տիգրանինը կործանվեց։

Աղբյուրներ` Հայոց պատմություն, 6-րդ դասարան, էջ 98-104

Հայ-հռոմեական պատերազմը

Տիգրան II Մեծ

 

ՔԱՌԱՍՈՒՆԻՆՆԵՐՈՐԴ – ՀԻՍՈՒՆԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը` 16-20.04

Պատմեք Արտաշեսյան Հայաստանի վերջին գահակալների մասին

Շարադրեք Արտավազդ Բ-ի և Արտաշես Բ-ի համեմատական բնութագրերը;

Արտավազդը քաղաքական բարդ իրադրությունների մեջ կողմնորոշվող, իր հայրենիքի շահերը պատշպանող հայ թագավորներից մեկն էր: Նա քաջ, բայց միարժամանակ հպարտ իշխան էր և դաժան մարդ: Արտավազդ Բ-ն հայկական արքունիքում, լավ կրթություն ստացած, հելենիստական մշակույթը մեծապես գնահատող և հովանավորող, զարգացած պետական գործիչ էր: Նա կերտել է դրամներ, որոնց մի կողմում արքայական իր պատկերն էր, իսկ մյուս կողմում քառաձի ռազմակարգ, արքայից-արքա մակագրությամբ: Չնայած ավերումների ու արշավանքներին նրա ժամանակ Հայաստանը հզոր պետություն էր, ռամական ուժերով ու նյութական միջոցներով: Դրա հետևանքով  թե՛ Հռոմը, թե՛ Պարթևները հաշվի էին նստում Արտավազդի հետ: Արտաշես Բ-ն ևս շատ խելացի, քաջ և  թագավոր էր: Նա փրկվելով գերությունից, փախչելով Պարթևստան կարողանում է Ակտիումի ճակատամարտից հետո, երբ Անտյոնոսը պարտվում է օգտվելով նպաստավոր դրտույթունից Պարթևական զորքով վերադառնում է Հայաստան ջախջախում Հռոմեական ուժերի, լրիվ կերպով վերականգնում է Հայաստանի պետականությունը և անկախությունը, վերագրավում է իր հայրենի գավը:  Արտաշեսը հարձակվում է Ատրպատականի վրա և հաղթելով նրան Ատրպատականը իր թագավորությանը դարձնում:  Արտաշես Բ-ն դառնում է և՛ Հայաստանի, և՛ Ատրպատականի թագավոր: Նա նաև պատվախնդիր և ծնողասեր արքա էր: Թասումով ու ատելությամբ էր լցված հռոմեացիների դեմ հոր սպանության պատճռով: Արտաշեսը, ինչպես իր պապը կրում էր արքայից-արքա տիտղոսը: Արտաշեսը և Արտավազդը Արտաշեսյանների արքայատոհմից էին: Երկուսն էլ հզոր էին ու ձկտում էին պահպանել իրենց հայրենիքի անկախությունը: Արտավազդը կարողանում է նորից ընդարձակել երկիրը, իսկ Արտաշեսը երկրին է միացնում Ատրատականը: Արտավազդը այնքան հպարտ էր, որ չխոնարհվեց Կլեոպատրային: Արտաշեսը նույնպես ատելությամբ էր լցվաց Հռոմի դեմ: Արտաշեսը սիրում էր իր եղբայրներին, ցանկանում էր նրանց ազատել գերությունից: Նա դաշնակցաց Պարթևների հետ վարում էր հակահռոմեական քաղաքականություն: Նույն ձևի վարվում էր նաև Արտավազդը: Նա, որպեսզի ամուր պահի Պարթևների և Հայերի համերաշխությունը իր քրոջը ամուսնացնում է Պարթև թագաժառանգի հետ: Երկուսն էլ իրենց թագավորությամբ ժամանակ վարեցին հակահռոմեական քաղաքականություն և մնացին հռոմի թշնամին, և այդ էր պատճառը, որ անընդհատ եղան Հայ-հռոմեական բախումներ:

Թվարկեք Մեծ Հայքում Արտաշեսյան թագավորության կործանման պատճառները;

Հռոմը չէր կարող հանդուրժել անկախ Հայաստանի հզորացումը և դաշնակցությունը Պարթևների հետ:
Տիգրան III-ի ժամանակ հաստատվեց Հռոմի գերիշխանությունը Հայաստանում: Նույնիսկ թողարկեցին դրամներ Հայաստանը նվաճած գրությամբ:
Գայոս Կեսարի արշավանքի ժամանակ Պարևթևական թագավորը վախենալով Հռոմեացիների ուժից չի օգնում Հայաստանին:
Հռոմեական գործակալների դրթումով Հայաստանի ստրկատիրական իշխող շերտերում առաջանում է ներքին ելքպառակտություն:
Տիգրան III-ը վարում էր Հռոմեասեր քաղաքականություն:
Տիգրան IV-ը հաշվի առնելով ստեղծված անբարենպաստ դրությունը իր հեռթին հարթություն է կնքւոմ Հռոմեացիների հետ:
Շուտով Մ. թ. 1թ. նա սպանվում է Կովկասյան լեռնականների դեմ պատերազմում, իսկ քույր Էրատոն հրաժարվում է գահից: Տիգրան IV մահով վերջանում է Արտաշեսյան արքայատոհմը Հայաստանում:

Սահմանեք Արտաշեսյան Հայաստանի պատմության 5 կարևորագույն հասկացությունները: Հասկացությունների ընտրությունը հիմնավորեք:

Հզորություն- Աշխատանքի և դրա կատարման ժամանակի հարաբերությունը ցույց տվող մեծություն, կարողություն:

Գրավում- Իր տիրապետության տակ գցել, տիրել, տիրանալ:

Հայրենասիրություն-Հայրենիք սիրող, հայրենիք պատող և հայրենիքի համար ամեն ինչ պատրաստ մարդ։

Դաշինքներ-Հասարակության անդամների՝ խմբերի դասակարգերի սերտ կապ՝ միություն՝ միավորում:

Բանակ-Որևէ պետության զինված ուժերի ամբողջությունը:

 

Աղբյուրներ` Հայոց պատմություն, 6-րդ դասարան, էջ 105-112

Հայաստանի պայքարն ընդդեմ Հռոմի ծավալապաշտական քաղաքականության: Արտավազդ Բ 

Նաիրի Զարյան. «Արտավազդ և Կլեոպատրա»

 

ՀԻՍՈՒՆՄԵԿԵՐՈՐԴ – ՀԻՍՈՒՆԵՐԿՈՒԵՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

Կատարման ժամկետը` 23-27.04

Պատմեք Հին Հռոմի թագավորական և հանրապետական ժամանակաշրջանների մասին (մինչև հանրապետական կարգերի ճգնաժամը);

Հռոմ քաղաք պետությունը հիմնվել է Ք. ա. 753 թ., Միջին Իտալիայում, 7 բլուրների վրա: Հռոմի հիմնադիրը Հռոմուլոսն էր: Նա հարևան ցեղերին միավորեց և քաղաքի պետությանը տվեց իր անունը ՝ Հռոմ: Այպես սկսվեց արքայական դարաշրջանը: Հռոմում արյունակից ընտանիքները միավորվում են տոհմի մեջ, որն ուներ իր առաջնորդը: Տոհմերն էլ իրենց հերթին միավորվում էին և կազմում ցեղ: Հողի միակ սեփականատերը ցեղն էր: Հետագայում այդ իրավունքը փոխանցվեց պետությանը: որի հողատարածքները կոչեցին հասարակական դաշտ: Տոհմերի ավագները թվով 300 հոգի կազմում էին հռոմեական պետության գերագույն մարմինը ծերակույտը: (Սենատը):  Նա որոշումներ էր կայացնում բոլոր հարցերի վերաբերյալ: Պետության գլուխ կանգնած էր արքան: Նրան ընտրում էր ծերակույտը: Արքան գերագույն քուր ուներ ռազմական առաջնորդը և դատավորը:Հռոմի արքա Սերվիոս Տուլիոսը Ք. ա. VI դարում կատարեց բարենորոգումներ նա քաղաքացինեերին բաժանեց դասերի ըստ նրանց տարեկան եկամուտի: Այդ բարենորոգումները դժգոհություներ առաջացրեցին: Դրանից օգտվեց վերջին արքան Տարքվինիոսը, նա ցանկացավ իշխխանությունը վերցնել իր ձեռքը: Հռոմի բնակչությունը նրան արտաքսեց երկրից: Հռոմի ծերակույտը որոշեց վերացնել արքայական իշխանությունը և ստեղծել հանրապետություն: Նախապես Հռոմը փոքր պետություն էր, բայց Ք. ա. V դարից սկսած հզորացավ և իր տիրապետությունը հաստատեց ողջ Իտալիայում: Ք. ա. III-II դարերում Իտալիայի սահմաններից դուրս պարտության մատնելով շատ հակառակորդների Հռոմը իր տիրապետությունը հաստատեց միջերկրական ծովի ամբողջ ավազանում՝ վերածվելով համաշխարհային տերության:

1.Թվարկեք հին Հռոմի հզորացման պատճառները:

Հանրապետական կարգերի հաստատումը:  Տասներկու տախտակների օրենքները, որը միավորելով պատրիկներին ու պլեբեյներին կազմավորեց միասնական հռոմեական ժողովուրդ:                                     

3. Հռոմի ծերակույտը (Սենատը): Բոլոր պաշտոնյաները ընտրվում էին 1 տարով, ենթակա էին օրենքներին և զանցանքի համար պատասխանատու էին դատարանի առաջ և չէին վարձատրվում. դա պատվի գործ էր:                                                                 

 4. Հռոմեական բանակը, որի կորիզը լեգեոնն էր, նար սպառազինությունը և երկաթյա կարգապահությունը դարձնում էին ժամանակի լավագույն ռազմական ուժը:                                                                                                                                               

5. Միջերկրական ավազանի նվաճումը: Հռոմը, հիմնահատակ ավերելով Կարթագենը, անցնում է մյուս երկրներին ՝Հունաստան, Սելևկյան տերություն և Մագնեսիայի ճակատամարտից հետո ճանաչում է արևելքի մի շարք երկրների անկախությունը, այդ թվում նաև Մեծ Հայքի և Ծոփքի:

Համեմատեք պունիկյան և հայ-հռոմեական պատերազմները:

Պունիկյան պատերազմը սկսվել է Սիցիլիա կղզուն տիրանալու համար: Հայ հռոմեական առաջին բախումը եղել է Տիգրան մեծի դաշնակից և բարեկամ Պոնտոսի արքա Միհրդատի չհանձնելը Հռոմին: Չնայած հայերը հաղթում են Հռոմին, բայց ելնելով իրավիճակից Տիգրանը կնքում է Արտաշատի պայմանագիրը, որով Հայաստանը հրաժարվում է իր նվաճումներից օգուտ Հռոմի և լինում նրան դաշնակից: Իսկ պունիկյան առաջին պատերազմում կարթագենը զիջում է Սիցիլիան և պարտավորվում վճարել մեծ ռազմատուգանք: Փյունիկյան երկրորդ պատերազմում Կարթագենը Հաննիբալի առաջնորդությամբ անցնում է Ալպերը և մտնում Իտալիա: Կաննեի ճակատամարտում Հռոմը ծանր պարտություն է կրում: Բայց շուտով տեղի է ունենում վճռական ճակատամարտ որտող Հաննիբալը  պարտվում է: Արտավազդ երկրորդի օրոք  հայ-պարթևական զորքերը ջախջախում են Կրասոսի զորքը: Պատերազմը շարունակում է Անտոնիոսը որի ջախջախիչ պարտությունը համեմատում ենԿաննեի ճակատամարտի պարտության հետ:Անտոնիոսը    խաբեությամբ ձերբակալում է հայոց արքային և մահապատժի է ենթարկում: Պունիկյան երրորդ պատերազմում Կարթագենը հիմնովին ավիրվում է: Իսկ հայ-հռոմեական պատերազմում չնայած անկում է ապրում Արտաշեսյան արքայատոհմը, բայց Մեծ Հայք թագավորությունը պահպանվում է:

  1. Սահմանեք Հին Հռոմի հանրապետական ժամանակաշրջանի 5 կարևորագույն հասկացությունները: Հասկացությունների ընտրությունը հիմնավորեք:

Պատրիկ-Հռոմի քաղաքացիներ                                                                                                    Պլեբեյ-եկվորներ                                                                                                                            տախտկաների օրենքները-Հռոմեական առաջին գրավոր օրենքներն էին                    Ծերակույտ-Սենատ                                                                                                                         Լեգեոն-Հռոմեական բանակի հզոր ուժն էր: 

 

Աղբյուրներ` Համաշխարհային պատմություն, 6-րդ դասարան, էջ 105-119

 «Հռոմի համառոտ պատմությունը. վաղ հանրապետություն» (տեսանյութ)

Գ/Ֆ «Հաննիբալ»

Рубрика: Պատմություն

Կորեա

Երեկ  պատմություն էր,այդ օրը Նոյեմբերի  24,օրը ուրբաթ,մեզ մոտ եկել էին 9-2 դասարանի Սամվելը և Մերին:Այդ օրը շատ հետաքրքիր էր անցում,նրանք պատմում էին,թե ինչ է Կորեան,ինչ է եղել Կորեաի հետ,ուզում էի լիքը բան իմանալ և հետաքրքրությամբ լսում էի,երբ մեզ պատմեցին Կորեայի մասին Սամվելը և Մերին մեզ հանձնարարեցին աշխատանք Կորեյի մասին և ես շատ էի ուրախացել,որ գրելու էինք Կորեայի մասին:Երբ ես ուզում էի անել,ես միքիչ դժվարացա և ես խնդրեցի օգնություն Սամվելը և Մերին և ինձ օգնեց Մերին,իմ մոտ ժամանակը չհերիքեց որպեսզի գրեմ և մեզ տվեցին հնարավորություն,որպեզի մենք գրենք:Ինձ շատ դուր եկավ այս նախագիծը,որովհետև ես շատ էի ուզում իմանալ Կորեայի մասին: